Rahatının bozulacağından korkanları özgürleştiremezsiniz.
Köleler tercihlerini, düşünme ve karar verme çabasının kendilerinin nam ve hesabına başkalarınca ifası yönünde kullanırlar. Beslenme kaynaklarından habersiz kalma arzusu hayat şartlarını ifade eder. Ve ölü doğan her soru cümlesi uzun bir ömrün garantörlüğünü üstlenir.
Sorumluluklar sorumsuz kimselere devredilir. Bütün şikayet mercileri göstermeliktir. Kimseyi bulamazsınız. Bu sırada ses tonunuzda iniş çıkışlar belirmiyorsa yeni bir köle kazanılmış demektir. Böylece gamsız bir yaşam sürecinde karın tokluğunda huzur bulanlar çoğalır. Kim ki farklılık gösterir, kölelerce ablukaya alınıp sindirilmek istenir. Görülür ki düzen adına masrafsız bir kontrol işletimi sağlanmıştır: Köleliğin teminatı kölelerdir.
Efendi ile köle arasında lûgatlarda belirtildiği üzere bir tenakuz ilişkisi yoktur. Uzayıp giden emir komuta zinciri bu ayrıştırmayı imkansız kılar. Varolan konfor anlayışları da ancak nicel açıdan farklılık gösterir. Doyum noktaları farklıdır ve fakat bu noktaya ulaşıldığında her iki grup için sorulması ve aranması gerekenler bitmiştir.
Bütünün bölünmez parçaları gerek duyulduğunda kolayca birbirinin yerine ikame edilebilir. Köleliğini hakkıyla yerine getiren için efendilik makamı uzak değildir. Bu makamın denetim görevini zahmetsizce yerine getirmesinin sırrı; kölenin halinden en iyi köle anlar önermesiyle ifşa edilebilir.
Tekrar eden bu ikilemden kurtulmanın yolu, daimi bir "Efendi"ye "köle" olmaktır. İkbâl, "Sana ağır gelen o secde var ya, binlerce secdeden alıp kurtarır seni." derken bu yola işaret etmektedir.
Kölelik, icbara kapalı zihni alanda başlayıp doğduğu yerde son bulduğundan zorunlu kölelik kurumundan bahsedilemez. Ortada iki taraflı ve rızaya dayalı bir akit mevcuttur. Akde vefadan cayıp uykusuzluk sorunu başlayan her köle tedirginlik sebebidir. Tedaviler yetersiz kaldığında geride yok edilmesi ya da salıverilmesi gereken bir nefes kalmıştır. Ki her iki durum da hayra yorulacak değerdedir.
Köleler ya da efendileri: Farkı fiyatıyla sınırlı iki yokluk.