Yaşayabilir

29.01.2004 / ZAMAN

Bu hafta Başkan Bush, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan’ı ağırlayacak. Irak Savaşı sırasında Türkiye’nin topraklarından ABD askerlerinin geçişine izin vermemesinin ardından zor bir yıl geçiren Türk-Amerikan ilişkileri düzeliyor gibi görünüyor.

Geçen hafta Davos’taki Dünya Ekonomik Forumu’nda, Erdoğan Newsweek’e, Bush ile kendisinin Irak’ı parçalara ayırabilecek kaygılar konusunu ele alacaklarını söyledi. Dahası, Suriye tarafından kendisinden Ortadoğu barış sürecinde bir aracı olarak hareket etmesi önerisi geldiğini ve buna sıcak baktığını söyledi. Aşağıda, Newsweek’in Başbakan Erdoğan ile yaptığı söyleşiyi okuyacaksınız.

Soru: Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Kofi Annan tarafından sunulan plan doğrultusunda Kıbrıs konusunda bir anlaşmayı öne almaya hazır mısınız? (Bu plan mevcut bölünmüşlüğünü sürdüren adayı birleştirmeyi öngörüyor.)

Cevap: Annan Planı’nı referans noktası alarak, biz Kıbrıs sorununda bir anlaşmaya ulaşmak için iyi niyetimizi gösteriyoruz. Biz kalıcı bir çözümden yanayız.

Genel Sekreter’in planında bir değişiklik isteyecek misiniz?

Bizim düşüncemiz Annan Planı ile devam etmek. İnanıyoruz ki, adanın Türk tarafında yeni seçilmiş bir yönetim, çözüm konusunda Rum Kesimi’ndeki muadillerinden daha az hevesli olmayacak.

Başkan Bush’a bu hafta Kıbrıs konusunda bir anlaşma ve 1 Mayıs’tan önce bir referandum teşvik ettiğinizi söyleyecek misiniz? (Kıbrıs’ın Güney bölümünün AB’ye tam üye olacağı tarih.)

Biz 1 Mayıs’tan önce bir çözüme ulaşma taraftarıyız. Bütün çabalarımızın sebebi bu.

Biliyorum ki, Avrupa Komisyonu Başkanı Romano Prodi ile görüştünüz. Size bir Kıbrıs anlaşmasına varmanız durumunda, Türkiye’nin AB’ye girme konusunda müzakerelere başlama tarihi almada daha iyi bir şansı olacağı yönünde özel bir güvence verdi mi?

Sayın Prodi, Kıbrıs’ta bir anlaşmanın 2004 Aralık ayındaki (kararın alınacağı tarih) AB zirvesinde olumlu etkisi olacağını söyledi. Bu, psikolojik bir mesele.

Bazı Avrupa ülkeleri kesin bir biçimde Türkiye’nin girişine karşı çıkıyor. Örneğin, Almanya’da bu havayı değiştirmek için ne yapabilirsiniz?

Tüm iyi niyetimizle, olabildiğince katılım müzakereleri için çalışmaya devam edeceğiz. Avrupa Birliği ailesinin bir parçası olmayı istediğimiz kadar, AB de Türkiye’nin onun bir parçası olmasını istemeli. Eğer Avrupa Birliği, medeniyetlerin nerede buluştuğuna dair bir adres istiyorsa, Türkiye’yi birliğe almalı. Aralık ayındaki zirvede bir müzakere tarihi almazsak bile reformları kendi halkımızın yararı için uygulamaya devam edeceğiz.

Siz, söylenildiğine göre, eğer Irak bölünürse, komşularının da kaçınılmaz bir biçimde içine çekileceğini belirttiniz. Irak’ın parçalanmasının Amerikan müdahalesinin istenmeyen bir sonucu olacağından korkuyor musunuz?

Gerçek şu ki, etnik ya da dinî mezheplere dayanan Irak’ta federal bir yapı sağlıklı olmayacak. Suriye, İran ve Türkiye’yi de rahatsız edecek. Sağlıksız bir yapı Irak’ta bizim geleceğimiz üzerinde olumsuz bir etkiye sahip olacak. Sağlıklı demokratik bir yapı bizi memnun edecek. Komşu ülkedeki bir bölünmenin sizi etkilememesi imkansız.

Öyle görünüyor ki, Kürtler kuzeyde otonomi çalışmaları yürütüyor. Söylenildiğine göre, petrol zengini Kerkük şehrini ele geçiriyorlar ve kendi orduları var. Kürtler konusunda endişeleniyor musunuz?

Kürtler tarafından Kerkük’te atılan adımlar sağlıklı değil. Bir etnik grup üzerinde diğerinin egemenliğini kurma çabaları adaletli değil. Bu grubun Kürtler, Türkler, Araplar ya da Asuriler olması hiç önemli değil. Aynı şey dinî mezhepler için de geçerli. Rahatsız edici olmasının sebebi bu. Bu, Irak’ın bütünlüğüne zarar verecek.

İkincisi, Kerkük’te devam eden şey -kaynakların tek bir etnik grup tarafından sömürülmesi- tüm Iraklılara ait olan ülkenin doğal kaynaklarını tehlikeye sokacak. Doğal olarak, diğer etnik unsurların da bu duruma karşı olumlu bir yaklaşımları olmayacak ve bölünme devam edecek.

Kürtlerin, Şiilerin ve Kürtlerin Irak’ta otonomi hakkı istediklerini düşünüyor musunuz?

İnanıyorum ki, ABD şimdi zorluğu teşhis etti ve sanırım koalisyon üyeleriyle buna dair görüş alışverişi yapıyorlar. Türkiye’yi ilgilendirdiği kadarıyla, gerekli desteği yapmak için ne gerekiyorsa hazırız. Suriye ve İran da buna dahil edilmeli.

Suriye Devlet Başkanı Beşşar Esad ülkenizi ziyaret etti ve İsrail ile yeniden barış görüşmelerini başlatma konusundaki ümitlerini diriltti. Öyle mi sahiden ve Esad’dan Başkan Bush’a bir mesaj taşıyor musunuz?

Size samimi bir şekilde diyebilirim ki, bizimle olan görüşmeleri boyunca Başkan Esad’da gözlemlediğim, barış görüşmelerini sürdürme isteğinde samimi olduğu. Aynı zamanda Türkiye’nin İsrail ve Suriye arasında aracı olarak hareket etmesi konusunda da hazır olduğunu gördüm. Ve biz böylesi bir talebi yerine getirmek için hazırız.

İstanbul’da iki sinagogun bombalanması olaylarının arkasında kim var ve Suriye ile İran bir şekilde Türkiye’de meydana gelen terörizme karşı mücadelede size yardımcı oldu mu?

Bulmaca hemen hemen tamamıyla çözüldü. Hem Suriye hem İran işbirliği yaptı. Bu olayın Türkiye dışında organize edildiği çok net. Gözaltına aldıklarımız tarafından bu açık biçimde ifade edildi.

Teröristler El Kaide üyesi mi?

Bu dinci bir terörist örgüt. El Kaide’yi tanıdıklarını söylüyorlar; ama El Kaide mensubu olduklarını belirtmiyorlar.

Neden Türkiye hedefti?

Biz İslam kültürü ile demokrasi kültürünün bir arada uyum içinde var olabileceğini kanıtladık. Ve benim partim bir kez ve her zaman bunun olabileceğini kanıtlamaya çalışıyor.

Bombalamalardan sonra Yahudi toplumunu kucaklamada kendinizi özgür hissettiniz mi; çünkü siz seçilmiş bir lidersiniz ve mollalara ya da herhangi birine cevap vermek zorunda değilsiniz?