Irak'ta bugün 400 parti ve 150 gazetenin olduğu tahmin ediliyor. Denetim olmadığı için kesin bir sayı yok. Partilerin büyük bölümü tabela partisi. İki-üç tanesi hariç gazetelerin tirajı da düşük
Saddam Hüseyin dönemi Irak'ta 'tek partili' dönemdi. Saddam liderliğindeki
'Arap Sosyalist Baas Partisi' ülkede her şeydi. Baas'tan başka partilerin faaliyetine izin yoktu. Kimsenin siyasal görüşlerini ifade etme özgürlüğü yoktu. Yani kimse konuşamazdı. Örneğin Dava Partisi veya Komünist Partisi gibi partilere üyeliğin cezası, ölümdü. Dolayısıyla Irak halkı uzun yıllar siyasal çoğulculuktan mahrum yaşadı. O dönemde, seçimler de göstermelikti.
Hatta Amerikalıların işgalinden önce Saddam için yapılan son referandumu izlemeye gittiğimde sandık başında oy kullanan herkes, açıktan Saddam'a
'Evet' demişti. Sonuçlar açıklandığında, Saddam'a yüzde 100 'evet' oyu çıkmıştı. Irak'ın işgalinden 1.5 ay sonra gittiğimde Bağdat'ı, çok farklı bulmuştum. Siyasal hayat öylesine değişmişti ki her gün yeni bir siyasal partinin adı duyuluyordu. O günlerde kuruluşu ilan edilen siyasal parti sayısı 100 kadardı. Her köşe başında, her binanın bir katında siyasi bir partinin levhası vardı. Bir anda mantar gibi partiler kuruldu.
Üç üyeli partiler var
Bugün Irak'ta ki siyasi parti sayısının 400 olduğu tahmin ediliyor! Elbette bu partilerin büyük kısmı tabela partileri. Hatta Iraklılar arasında şöyle bir espri de yapılıyor: Üç kişi bir araya gelince, yapacak başka bir şey olmadığı için, 'Ne yapalım' diye sohbet ederken en kolay şeyi yapmaya karar veriyorlar ve siyasi parti kuruyorlar. Nitekim çok sayıda partinin üye sayısı üç ile beş kişi arasında değişiyor! Çünkü otoritenin olmadığı ülkede parti kurmak için hiçbir kural yok! Herhangi bir binanın kapısına, balkonuna '... Partisi' levhasını astığınızda partiniz kurulmuş oluyor. Ne tüzük, ne içişleri bakanlığının onayı! Hatta ne de lider sorunu! En fazla kurulan partiler de demokratik partiler!
'Demokrat Partisi', 'Demokratik Birlik', 'Demokratlar Hareketi',
'Demokrasi Yanlıları', 'Demokrasi Federasyonu' vs...
Bu partilerden biri de Adalet ve Kalkınma Partisi. Amblemi, hurma dalı! Partinin, ilkelerinin yayımlandığı internet sitesi en son 2003 Mart ayında gücellenmiş!
Etnik kökene göre kurulmuş partiler de var. Örneğin 'Asuriler Ulusal Partisi' ve 'Asuri Demokrat Hareketi' gibi. Yani kısaca eskiden herkes susuyordu, şimdi herkes konuşuyor! Tabii bunlara ek olarak Irak'ta tabanı olan geniş halk kitlelerinden destek bulan partileri de söylemek gerekiyor. Siyasal alandaki bu kontrolsüz durum medya alanına da yansıyor. Çünkü kurulan her parti gücü oranında kendini topluma tanıtmak, siyasal eğilimini toplumla paylaşmak zorunda hissediyor kendini. Durum böyle olunca siyasal parti alanındaki enflasyon medyaya da yansıyor. Bugün özelikle güçlü siyasi partilerin her birinin gazetesi, radyosu var ve televizyon sahibi de olmaya çalışıyorlar. Gazete çıkarmanın da herhangi bir kuralı yok. Tek kural var o da ekonomik güç. Parası olan istediği gazeteyi yayımlayabiliyor. Üstelik herhangi bir izne veya sansüre de tabi değil. Bugün Irak'ta günlük, haftalık ve aylık periyotla yayımlanan 200 gazete ve dergi olduğu tahmin ediliyor. 'Tahmin ediliyor' diyoruz çünkü gazete bayilerine uğrayan kimse, her gün bir yeni yayınla karşılaşabiliyor. Ve dün gördüğü gazetenin yayın hayatına son verdiğini öğrenebiliyor!
Her şeye rağmen günlük gazete sayısının 150 olduğu sanılıyor. Ancak bu rakamın büyük kısmı, 'ciddi' değil. Halkın rağbet gösterdiği gazete sayısı çok az . Örneğin işgal güçlerince yayımlanan 'Sabah', bağımsız 'Zaman',
'Meşrık' ve Sabah'tan ayrılan ekibin çıkardığı 'Yeni Sabah' en fazla satan gazeteler.
Savaş sonrası yayın hayatına atılan gazetelerin en göze çarpanı işgal güçlerinin yayımlattığı Sabah gazetesi oldu. Bağdat'ta yayınlanan Sabah, Pentagon tarafından finans edilen SAIC tarafından yayımlandı. İlk yayın yönetmeni Iraklı bir gazeteci, İsmail Zayir idi. Ancak Zayir bir süre sonra 'işgal güçlerinin kendisine baskı yaptığını' söyleyerek geçen mayıs ayında ekibiyle birlikte istifa etti. Maruz kaldığı baskılara örnek olarak şu örneği veriyor: Amerikalı bir general gazete merkezini ziyaret etmiş ve Irak 'ta öldürülen Amerikan askerlerinin isim ve fotoğraflarının yayımlanmamasını istemiş! Durum böyle olunca daha fazla dayanamayarak istifasını sunmuş. İstifadan önce Sabah'ın tirajı 75 bin idi. Ekibin istifasından sonra bu rakam 40 bine düştü. İsmail Zayir ise ekibiyle başka bir gazeteyi, 'Yeni Sabah'ı çıkarmaya başladı. 'Yeni Sabah' şu anda 20 bin satıyor!
Tabii bunlara ek olarak siyasi partilerin kendi yayın organları da var. Örneğin Talabani'nin 'İttihad' ve Barzani'nin 'Teahi' gazeteleri gibi. Bu iki gazete Arapça yayımlanıyor. Ayrıca bu iki partinin televizyon ve radyoları da bulunuyor. Bunlar genel olarak Kürtçe, ancak bazı zaman diliminde ise Arapça yayın yapıyor. İçerik olarak ise 'Irak'ın değil Kürt bölgesinin sorunlarını önceliyor.
500 satan gazete
Ancak siyasi partilerin yayın organları konumundaki gazetelere pek fazla ilgi yok. Örneğin Adnan Paçacı'nın 'Nahda' gazetesinin tirajı 750, Başbakan İyad Allavi'nin Ulusal Uzlaşma Parti'sinin yayın organı 'Bağdat' gazetesinin traji ise sadece 500. Bunun dışında Irak'taki güçlü Sünni ve Şii gurupların kendi gazete ve radyoları da var. Bunların her biri bağımsız bir yayın organı olarak haber vermek yerine etnik propaganda yapıyor.
Irak'ta internet sitelerinin ise daha canlı olduğunu söyleyebiliriz. Her dini, siyasi ve etnik gurubun birden fazla internet sitesi var. Özellikle de Şii din adamlarının siteleri çok aktif. En aktif sitelerin haber siteleri ve 'direnişçiler'in siteleri olduğunu tahmin etmek zor değil. Haber siteleri kendilerini sürekli güncelliyor. Dolayısıyla izlenebilir siteler konumunda. Şartlar gereği direnişçiler de kendini internetten ifade ediyor. Bugün Iraklı direnişçilerin internette pek çok sitesi var. İşgal güçlerine karşı düzenlenen operasyonlara, fotoğraflara bu sitelerde geniş yer veriliyor. Fellucelilerin 'al anbar' sitesi çok aktif. Site hem haber veriyor, hem de direnişi destekleyenler için bir tartışma platformu görevi görüyor. Özetle; Irak'ta şimdi herkes konuşuyor. Hem de yüksek sesle!