Virginia Üniversitesi İslâm ilimleri öğretim üyesi Emine Vedud’un kadınlı erkekli 100 kişilik bir gruba Cuma namazı kıldırması, bu gelişmenin ‘sembolik’ değeri üzerinde durmayı gerektiriyor. Hemen ifade edelim ki, bu ‘eylem’in, cinsiyet ayrımcılığı, kadının erkeklere namaz kıldırabilmesi gibi konularla ilgisi olmakla birlikte, asıl odaklanması gereken nokta, eylemin amacı ve mesajı olmalıdır. Vedud, meseleyi, cinsiyet-ayrımcılığı temeline oturtmak istemesine rağmen, aslında eylemin ‘siyasal’ mesajları daha önceliklidir.

Bu bağlamda ilk söylenmesi gereken şey, eylemin tipik bir ‘test’ mahiyeti içermesidir. Ancak bu testin, düşük-yoğunluklu ‘reform’ girişimlerinden farklı olduğunun da altı çizilmelidir. Çünkü, seçilen alan, reformcuların gözünde, İslam’ın modernizme intibakı noktasında ‘en problemli’ alanlardan biri olarak görülen ‘kadın’ konusudur. Müslümanların kadına ikinci sınıf insan muamelesi yaptığını ve bir nevi cinsiyet-ayrımcılığı uyguladığını savunan bu kesimler, geleneksel fıkıhta sadece erkeklerin kılabileceği söylenen Cuma namazını örnek eylem alanı olarak seçip, erkekli-kadınlı namaz kılarak, İslam’da da bir reform ihtiyacı olduğu ‘mesajı’nı bu şekilde vermiş olmaktadırlar.

Bu eylemin açık mesajı budur. Fakat eylemin daha önceki reformist çabalardan ‘tarz’ ve ‘şiddet’ açısından farklı olduğu da gözlerden kaçmamalıdır. Hemen ifade edilmelidir ki, tarzın ‘şahince’ olması, küresel sistemin İslam’a yönelik ‘tarz’ıyla da uygundur. Tek-kutuplu dünyada, küresel gücünü, çıkarlarını maximize etmek için azami ölçüde kullanmayı isteyen güç bloğunun bu ‘tarz’ı benimsemesi yadırganmamalıdır. Bu, tipik bir mevzi kazanma tarzıdır ve rakiplerden daha güçlü olan, rakibini ne kadar fiili olarak sıkıştırırsa, o oranda masada kazançlı çıkacağını düşünür. Bu, elindeki gücü, en optimal şekilde kullanmanın bir yoludur. Evet, ‘soft’ siyasete göre, riskleri yüksektir ancak amaca ulaşmanın bir yön-temi olarak, tarih boyunca denenmiştir. İslam’da reform çabası gösterenlerin, 19. asrın sonları ve 20. asrın ilk yarısında bu yönde pek çok deneyimi olmuştur. Bu çabaların, sonuç verip-vermediği ayrı bir tartışma konusu olmakla birlikte, burada altı çizilmesi gereken nokta, güç odaklarının, bu tercihten bir beklentilerinin olmasıdır. Emine Vedud olayının sembolik değerini de bu zaviyeden ölçmek gerekir.
Bu bağlamda, Amerika’nın, Ortadoğu politikaları bağlamında yeni bir ‘reformist’ politika uygulamak isteyeceği düşünülebilir. Elbette BOP çerçevesinde, ‘dini yapı’nın da bir şekilde dizaynı gerekecektir. Her ne kadar Vedud’un eyleminden aceleci sonuçlar çıkarmak doğru değilse de, ‘sert’ reformist politikalar gütmek isteyenlerin, yeni dönemde, bir takım fırsatları değerlendirmek isteyecekleri açıktır. Fakat hatırlanmalıdır ki, sert politikalar, genel itibarıyla, acil tehdidin ortadan kaldırılması amacına yöneliktir. Eğer acil tehdit ortadan kalkarsa, bu kez ‘yumuşak’ tarz benimsenir. Bu açıdan, yapılan eylemin, belirli bir dönemle sınırlı kalacağını düşünmek de mümkündür.
Bu arada, çeşitli kesimlerin bu eyleme yönelik tepkilerini de değerlendirmek gerekmektedir. Eylemin siyasi ve fıkhi boyutlarını eleştiren pek çok kesimin, tabir-i caizse, statükoyu korumacı tepkileriyle, eylemin siyasi mesajlarını kavramaya yönelik tepkileri birbirinden ayırmak gerekmektedir. Zira statükocu yaklaşım sahipleri, varolanı korumak istedikleri için Vedud’a karşı çıkmaktadır. Bu bağlamda, Vedud’un eylemi, tersinden bu kesimlerin pozisyonlarını da güçlendirmiş olmaktadır. Bunun farkında olan statükocu itirazcılar, Vedud’un eylemini fırsat bilerek, İslami doğruları ‘islah’ ve ‘tecdid’ kavramları çerçeve-sinde bugünün insanına ulaştırmaya çalışan kesimlerin sesini de boğmaya çalışmaktadırlar. Bu yüzden, bu kesimlerin Vedud’a karşı yönelttikleri eleştirilerin, statükonun işine yaradığını görmek gerekmektedir.