Kurban kesimlerinin ortalığı mezbahaya çevirmesine birçok kişi gibi ben de kızıyorum.

Bu kanlı çöplük atmosferinin bayram havasıyla hiç ilgisi olmadığını düşünüyorum.

Daha bu sabah önümdeki kamyonetin kasasında, kaçmasın diye kafası kalaslarla gaddarca sıkıştırılmış dananın çektiği eziyeti on dakika izledim. Bu görüntünün bendeki bayramlık ruh halini siliverdiğini itiraf etmeliyim.

Ve çocuklar...

Özensiz kurban kesimlerinin çocuk kalplerini nasıl derinden incittiğini de iyi biliyorum.

Binlerce yıllık insanlık geleneklerinden İslam'a uzanmış kurban adetinin bugün bütün canlılığını sürdürmesine rağmen kurban adabının yitip gittiğini üzüntüyle görüyorum.

Toplumca silkinip yeni uygulamalara yönelmemiz gerekiyor.

Bu çok açık.

Şimdi durum şu...

Geniş kesimler kurban adetini sürdürüyor, kurban kesiyor.
Normal...
Bir kesim de sürekli kurban adetini tartışıyor. Güzel, yararlı...

Ama gazetelerde çıkan kimi yazılara; televizyonlardaki tartışmalara bakıyorum da, şaşırıyorum: Böyle derin arka planı bulunan bir gelenek bu kadar mı yüzeysel, bu kadar mı siyasal-sosyal hesaplara dayalı biçimde tartışılır. Hem de uzmanlar ya da kendilerini uzman görenler tarafından!..
Pes doğrusu..

Söz konusu tartışmalar genellikle bir tarafın "kurban çağ dışı ve zalimce bir uygulamadır" tezi, karşı tarafın da (nedense, çok safça olduğunu kimsenin fark etmek istemediği) "kurban sosyal yardım" dır tezi tarafında dönüyor.

Oysa kurban adetini ciddi biçimde tartışmak için her şeyden önce iki açıdan yaklaşmak gerekiyor.

Bir; insanlığın derin kültür tarihinde kurbanın yeri ve anlamı açısından...

İki; semavi dinlerde ve İslam'da kurbanın yeri ve anlamı açısından...

Bir de galiba böyle tartışmalarda bilgili olmak kadar bilgece bakabilmek de önemli...

Konuyu hem bu toplumun üyesi olarak hem de entelektüel açıdan önemsiyorum.

İlk olarak Yeni Yüzyıl Gazetesi'ndeyken "Korkup Sakınanların Şiddeti" başlıklı yazımla kurbanın insanlık tarihindeki yerini (yani işin antropolojisini) anlatmaya çalıştım...

Sonra ara ara bu konuya döndüm.

Geçen yılki yazımdan (Vatan, 30/01/2004) küçük bir bölümü buraya alıyorum...

"Toplumsal şiddet üzerinde yoğunlaşan bütün araştırmacı ve düşünürler bir noktanın önemini özellikle vurgularlar: Şiddeti canlandırmak kolaydır ama bastırmak çok zordur.

Çünkü şiddet zincirleme reaksiyonlarla işler. Kendine sürekli yeni kurbanlar bulur. (Kan davası, intikam eylemi vb.)

Bu zincir kınlamaz, misellemeler önlenemezse ortada toplum diye bir şeyin kalmaması bile mümkündür.

İşte insanlık tarihinde tam o noktada sahneye kurban törenleri çıkmıştır.

Dinler, insanlığın içine işlemiş şiddetin önünü kesebilmek için zincirleme reaksiyon oluşturmayacak masum kurban törenleri önerir.
Çünkü masum hayvanı kesen bıçaktan başka bıçaklar doğmaz...

Böylece kurban adeti toplumu ayırmak yerine birleştiren, dayanıştıran belki tek şiddet türüdür.

O yüzden kutsanmıştır kurban...

O yüzden tarih boyunca her gelenekte kurban etme adeti kendine çok özel bir yer bulmuştur..."

Bugün ise İslami kavrayış açısından kurban konusuna kısaca değinmek istiyorum.

Böylece belki, ne yazık ki yitip gitmiş kurban adabının aslında inananlar için nasıl hayati önemde olduğunu da hissettirebilirim...

Hz. İbrahim ve Hz. İsmail hikâyesini hatırlayalım.

İbrahim, Allah'ın rızasına uyarak oğlu İsmail'i götürmüştü dağa.

Ona orada kurban etmesi için koyun verildi.

O halde kurban (koç) apaçık bir semboldür.

Peki, neyin sembolüdür? Zenginliğin, toplumsal yardımlaşmanın ve benzeri şeylerin sembolü mü?

İnsanın en trajik imtihanını dile getiren hikâyeye dikkatle bakarsanız, bu sorunun yanıtının "hayır" olacağını görürsünüz.

Kurban (koç) sevilenlerin, bağlanılanların, "asla onsuz yapamam" denilenlerin simgesidir.

Bu yüzden şu yorumun hiç hafife alınmaması gerektiğini düşünürüm:

"Kimdir senin İsmail'in? Kendin bileceksin. Sevdiklerin olabilir, işin, rütben, mevkiin vs. olabilir. Eğer Allah'a yakın olmak istiyorsan, kendi İsmail'ini bulacak, onun yerine kurban keseceksin. Yoksa yalnızca adet olsun diye koyun kurban etmek kasaplıktır." (Ali Şeriatı)

Hep söylüyorum.

İnsanlık gelenekleri büyük bir serüvendir. Ne üstünkörü bilgilerle, ne kör inançlarla ne de çıtkırıldım yaklaşımlarla kavranabilir bu serüvendeki hikmetler...