SORU 2: Sad:24'te Davud peygamberin verdiği hüküm gayet adil görünürken, neden Allah'tan bağışlanma diliyor ve Allah da 25. ayette onu bağışladığını söylüyor.

CEVAP : Ayetlerin siyak ve sibakından anlaşıldığı kadarıyla olayın öncesinde Davud (as)'ın bu durumu ilgilendiren bir şey yaşamış olma ihtimali yüksektir. Bununla ilgili olarak Allah, davalı iki kulunu ona makul gelmeyecek bir biçimde göndererek (ki onları görünce korkuyor ve onlarda bunu fark ederek "korkma ..." diyorlar) Malûm soruyla durumu ihsas ettiriyorlar. Davud (as) gerekeni söylüyor. Ancak onlar gittikten sonra verdiği cevabı, sorulan soruyu ve onların duvardan tırmanıp gelişlerini düşününce, olayın normal olmadığını ve Allah'ın kendisini imtihan ettiğini anlıyor (38/24) ve hemen Rabbinden mağfiret dileyerek secdeye kapanıyor. İşte bundan sonra Allah, "Biz de onu bağışladık" buyuruyor.
Yine tefsirlerde bununla ilgili İsrailiyyat kaynaklı rivayetleri bir peygamber için bir Müslüman'ın kabul etmesi mümkün değildir. Bu ve benzeri konularda Allah'ın müminleri İfk olayında yeterince ikaz ettiğini görüyoruz.(24/12-16 )
Bilinmelidir ki Allah, elçilerini insanlara göndermek için insanlardan seçmektedir. Elçi olunca da insan olma özelliklerini aynen muhafaza etmektedirler. Bu nedenle insanın muallel olduğu yanılma ve hata etmeleri halinde ilahi ikaz ile düzeltilirler. Bu ilk insan olan Hz. Adem'den beri devam edip gelen Sünnetullah'dır. Her peygamberin hayatında bu nevi düzeltilmelere Kur'an'ın şahadetiyle vakıf olmaktayız. Ancak bu hataları müfessirlerimizin İsrailiyyat kaynaklı yaptıkları rivayetler boyutunda kabul etmek asla doğru değildir. Bütün bilgi ve kabullerimiz Kur'an'da zikredilenler ile sınırlı olmak zorundadır. Bu kitap hem peygamberimizi hem de kıyamete kadar inananları geçmiş, gelecek ve hayatla ilgili en doğru şekilde bilgilendirmek için gönderilmiştir. Gaybî haberlerle ilgili ilahi iradenin yöntemi şöyle açıklanmaktadır:
"(Mağara ehli hakkında kimileri) Karanlığa taş atar gibi;onlar üçtür, dördüncüsü köpekleridir, derler. Veya beştir, altıncıları köpekleridir, derler. Yahut: Yedidir, sekizincileri köpekleridir, derler. "Onların sayısını en iyi bilen Rabbimdir" de. Onları pek az kimseden başkası bilmez. Bu yüzden onlar hakkında Kur'an'da anlatılanların dışında kimseyle tartışma ve onlar hakkında kimseden bir şey de sorma." (18/22) Bu ayetlerde, Rabbinin verdiği bilgi ile iktifa et, denilmektedir. Bizler de geçmiş ve gelecek olan gaybi konularda Kur'an'ın verdiği bilgiler ile yetinmeliyiz. En doğru yöntem budur diyoruz.

SORU 3 : Kadir suresinde geçen Melekler ve Ruh neyi ifade ediyor?

CEVAP: Melek, Allah'ın yarattıklarından olup insan, cin ve melek diye isimlendirdiği üç varlıktan birinin adıdır (2/30-34). Meleklerin, insan, hayat ve kainatın yaşayış ve işleyişinde Allah tarafından belirli hizmetler için görevlendirilmiş olduğunu yine Kur'an'ın beyanıyla biliyoruz.(82/10-12) Kur'an'ın indirilmeye başlandığı o gecede (2/185) yeryüzüne inenler Allah'ın emriyle görevlerini ifa etmek için inmişlerdir. O inenlerden birisi de Ruh'dur. Ruh, Kur'an'da değişik manalarda kullanılmaktadır. İnsana verilen canlılık (13/40,15/29,32/9), Cebrail (2/87, 70/4, 78/38) Kur'an ve Kur'an ayetlerinden her biri (17/85, 58/22) anlamlarında kullanılmıştır. Bunlara dayanarak Kadir suresindeki "Ruh'un" vahyi getiren melek Ruh'ul-Kudüs, yani Cebrail olduğu anlaşılmaktadır. Bunun insanlara verilen ruh ile bir ilgisinin olmadığını düşünüyoruz. Bu nedenle o gecede inen, melekler ve Ruh'tan kastın, melekler ve Cebrail olduğunu düşünüyoruz.

SORU 4 : Kur'an Müslümanlar için tek kaynak mıdır, temel kaynak mıdır? Tek kaynak değilse Kur'an'ın yetersiz kaldığı konulara bir örnek verebilir misiniz?

CEVAP : İslam'ın kaynağı hiç şüphesiz Kur'an'dır. Bu gerçeği Allah, kitabında şöyle açıklıyor: "Allah bir insanla ancak vahiy yoluyla veya perde arkasından konuşur, yahut bir elçi gönderip izniyle ona dilediğini vahyeder. O yücedir, hakîmdir." (42/51); "İşte böylece sana da emrimizle Ruhu/Kur'an'ı vahyettik. Sen, kitap nedir, iman nedir bilmezdin. Fakat biz onu kullarımızdan dilediğimizi kendisiyle doğru yola eriştirdiğimiz bir nur kıldık. Şüphesiz ki sen (onunla insanlara) doğru bir yolu göstermektesin."(42/52); "Yeryüzünde yürüyen hayvanlar ve (gökyüzünde) iki kanadıyla uçan kuşlardan ne varsa hepsi ancak sizin gibi bir ümmettir/topluluklardır. Biz o kitapta hiçbir şeyi eksik bırakmadık. Nihayet (hepsi) toplanıp Rablerinin huzuruna getirilecekler."(6/38); "(De ki: Bu Kitap) Allah'tan başkasına ibadet etmemeniz için (indirildi). Şüphesiz ki ben, onun tarafından size (gönderilmiş) bir uyarıcı ve müjdeleyiciyim." (11/1-2)
Rabbimiz bu gerçekleri Peygamberimizin dilinden insanlığa duyurmuş ve bu mesajla her şeyin hükmünü koyup, sınırını/statüsünü belirlemiştir. İnancın, ibadetin, helal-haram ve farzların, hak ve batılın, dünya ve ahiret'in, hayatın ve ölümün, yeniden diriltilmenin, haşır ve hesabın, cennet ve cehennemin bütün ayrıntılarını bildirmiştir. Bu bilginin kaynağı ise sadece Kur'an'dır. Bunu, mealini vermeye çalıştığımız ayetler ortaya koymaktadır. Bu nedenle peygamberimiz de bütün bildiklerini Kur'an'dan biliyor ve bütün söylediklerini de Kur'an'dan söylüyordu. Çünkü Rabbi ona şöyle buyuruyordu: "Biz onların dediklerini çok iyi biliriz. Sen onların üzerinde bir zorlayıcı değilsin. Tehdidimden korkanlara Kur'an ile öğüt ver." (50/45); "(Bu), kendisiyle insanları uyarman, inananlara öğüt vermen için sana indirilen bir kitaptır. Artık bu hususta kalbinde bir şüphe olmasın." (7/2); "De ki: Bana vahyolunanda, leş veya akıtılmış kan yahut domuz eti -ki pisliğin kendisidir- ya da günah işlenerek Allah'tan başkası adına kesilmiş bir hayvandan başka, yiyecek kimseye haram kılınmış bir şey bulamıyorum. Başkasına zarar vermemek ve sınırı aşmamak üzere kim (bunlardan) yemek zorunda kalırsa bilsin ki Rabbin bağışlayan ve esirgeyendir."(6/145)
Kur'an'la belirlenen hükümleri özelliklerine göre iki bölümde değerlendirmek mümkündür. Birincisi, zamanın ve zeminin değişmesiyle değişmeyenler; ki bunlar değişmeyen eşyanın tabiatını ve insanın fıtratını esas alarak konulmuş hükümlerdir. İlk insan olan Hz. Adem'in fıtratı ile bugün yaşayan bir insanın fıtratında herhangi bir değişiklik söz konusu değildir. Onun fıtratına konulmuş olan fücur ve takva, bugünün insanında da aynıdır. Bu nedenle ödül ve ceza, teşvik ve tehdit, öğüt ve te'dip hep aynı kalmaktadır; insanın zaafları olarak sayılan, nankörlük, acelecilik, zalimlik, cahillik, mala düşkünlük, gözü doymazlık, bencillik, azgınlık… gibi.
İkinci bölüme girenler ise, temel ilkesi Kur'an'da var olmakla birlikte hükmün üzerine uygulanacağı şey zaman ve zemin ile kayıtlı olduğundan, zamanın ve zeminin değişmesiyle değişkenlik gösteren şeylerdir. Bir örnek ile açacak olursak: Allahu Teala bir çok ayette: "namazı kılın zekatı verin" buyuruyor. Tevbe suresi 60. ayette de kimlere verileceğini beyan ediyor. Bu beyan aynı zamanda verileceklerin başında "fakirler" dediğine göre zekat alınacak olanların zenginler olacağı anlaşılıyor. Fakat zengin kimdir? Ne zenginliktir? Bildirilmemiştir. Çünkü insanı zengin kılan şey zaman ve zemin ile ilgilidir. Dün zenginlik olan şey bugün değildir. Türkiye de zenginlik olan şey Avustralya da zenginlik olmayabiliyor. İslam tüm insanlar için olduğuna göre her zaman ve zeminde yaşayanlar için adaleti gözetmek zorundadır.
İşte bu konuda durumu belirlemek zamanın "Ulu'l-Emr'ine" bırakılmıştır. Allah din konusunda bir şeyi asla unutmaz ve ihmal etmez. İlk günden itibaren bunu Peygamberlerin eliyle yaptırmış; sonrada onun sünnetini takip eden müminler eliyle bu sünnet sürdürülmüştür.
Bu konuda peygamberimizin ilk uygulaması sayılabilecek Bedir esirleri konusunda yapmış olduğu istişare ve içtihadı örnek gösterebiliriz. Yeni durumla ilgili Kur'an'da bir hüküm olmadığı için acilen hükme bağlanması gereken esirler konusunu bu şekilde halletmiştir.
Bu hiçbir zaman Kur'an'ın yetersizliği anlamına gelmez. Allah işin tabiatına göre müminlere bu yöntemi bizzat kendisi vermektedir: "Yine onlar, Rablerinin davetine icabet ederler ve namazı kılarlar. Onların işleri, aralarında danışma iledir. Kendilerine verdiğimiz rızıktan da harcarlar." (42/38); "O vakit Allah'tan bir rahmet ile onlara yumuşak davrandın! Şayet sen kaba, katı yürekli olsaydın, hiç şüphesiz, etrafından dağılıp giderlerdi. Şu halde onları affet; bağışlanmaları için dua et; iş hakkında onlara danış. Kararını verdiğin zaman da artık Allah'a dayanıp güven. Çünkü Allah, kendisine dayanıp güvenenleri sever." (3/159)
Ameli konulardaki müşküllerimizi halletme konusunda harama düşmediğimiz sürece, işi yapacağımız kimselerin görüş, bilgi ve tecrübelerinden de istifade etmek akıllılıktır. Elbette akleden kimse bu yöntemden istifade ederek daha isabetli sonuçlara ulaşacaktır. Bizim insanımız "içtihat" denilince tüyleri diken diken olmakta, rengi değişmektedir. Adı üzerinde içtihattır. Yani bir kimsenin bir konudaki görüşüdür. İnsan görüşünde isabet edebildiği gibi yanılabilir de. Bu iş tarih boyu da böyle olmuştur. Peygamberimiz de yaptığı içtihatlarından bir kısmında yanılmış ve (yine O'na mahsus olarak) Allah tarafından düzeltilmiştir. Netice bir müşküle çözüm üretmekten ibarettir.
Ancak üretilen bu çözümler üzerinden uzun bir zaman geçmiş olmasından zaman aşımına uğrayarak, olayla arasında intibaksızlıklar doğabilmektedir. Çünkü görüşün dayandığı esas tabiatı gereği zamanla ve zeminle bağlantılıdır. Bunun en açık örneği zekatın nisabını belirleyen miktarların bugün gelmiş oldukları durumdur. Yaşadığı döneme göre zenginlik sayılabilecek olan şeyleri peygamberimiz içinde yaşadığı zaman diliminde şöyle belirlemişti:
Altından yirmi miskal, yaklaşık ağırlığı 96gr. Bugünkü değeri 2500 YTL'dir.
Gümüşten 200 dirhem yaklaşık 640gr. Bugünkü bedeli: 160 YTL'dir.
Koyundan 40 adet, o da değer olarak 40x200=8000 YTL'dir.
Deveden 5 adet, onun değeri de 5x2000= 10000 YTL'dir.
Sığırdan 30 adet, onun değeri de 30x2000= 60000 YTL'dir.
Şimdi bunların üzerinde düşünelim. Bunların hepsi de o gün, zengin olmanın en asgari seviyesini belirleyen bir zenginlik iken, bugün aralarında uçurumlar bulunan bir değer haline gelmiştir.
İşte bugün yeniden belirlenmesi gereken şey, zekat alınabilecek zenginlik miktarının ne olduğudur. İki yüz dirhem gümüşün bedeli olan bu günün parasıyla 160 YTL'si olanı zengin kabul etmenin hak ve adaletle izahı mümkün değildir. Bunun sebebi harici şartların (enflasyon denilen şeyin) bir takım reel değerleri az, bazılarını da çok değer kaybına uğratmış olmasıdır. İşte bu zaman ve zeminle alakalıdır. Türkiye şartlarında bir koyunun bedeli yaklaşık 200 YTL iken Avustralya'da ise kıyaslanamayacak kadar ucuz olması da malın bulunduğu zeminle alakalıdır.
Yaptığımız işlerde hak ve adalet üzere olmak, bunları yeniden ele alarak beş devenin zenginlik sayıldığı dönemdeki ekonomik değerinin, bugün neye tekabül ettiğini tespitten geçmektedir. Aksi halde yapılan uygulamaların İslam adına zulüm olacağı izahtan varestedir. O gün nisap/zenginlik olarak kabul edilen değer ve miktarların da bu yöntemle teker teker ele alınması gerekmektedir diyoruz.
Kur'an'ın dışında kalan tefsir, hadis, siyer, fıkıh, kelam ve İslam tarihi gibi kaynaklar dinin kaynağı değil, dindar insanların dinin kaynağından anladıklarının ve bu anlayışla yaptıkları uygulamaların ifadeleridirler.
Bize gelene kadar uzun bir zaman diliminde bunca insanın el emeği göz nuruyla ortaya koyduğu hayat tecrübesini görmezden gelmek akıl karı değildir. Bunlar bizim kültür mirasımızdır. Bu mirastan gereği gibi istifade etmek için, Kur'an'ın süzgecinden geçirerek uygun olanını alır, olmayanını bırakırız. Süpürüp almak doğru olmadığı gibi, süpürüp atmak da doğru değildir. Her zaman ve zeminde doğrular Müslüman'ın kayıp malıdır; bulduğu yerde alır.

KADİR TAHA / ÇORUM

SORU : Bakara Suresinin 72-73. ayetlerini çeşitli meallerden araştırdığımızda karşımıza farklı farklı açıklamalar çıkıyor. Kuran'ın anlaşılır olduğunu düşünen birisi olarak bu ayetlere baktığımda şaşkınlığımı gizleyemiyorum. Aşağıda aktardığım meallerden de bunu görmek mümkün. Özellikle 73. ayette geçen ineğin parçası ile vurarak ölünün dirileceği İsrailoğulları'na gösterilmiş bir mucize mi acaba? İneğin kesilmesi ile sınanan İsrailoğulları çok kez direnmelerine, mazeret uydurmalarına karşın zor da olsa ineği keserek emre itaat ediyorlar. Ancak, bir kişiyi öldürmeleri ve cesede bu ineğin parçası ile vurmak olsa olsa bir mucizedir diye düşünüyorum. Muhammed Esed mealinde ise bir 'prensip'ten bahsediliyor. Nedir bu prensip? Biz Müslümanların en önemli amacı ve görevi Kur'an-ı Kerim'i okumak, anlamak ve hayata aktarmaktır. Böyle bir amaç edinirken ve çevremiz de bunu aktarırken bazen bu tip ayetlerle muhatap oluyoruz. Kur'an'ın evrenselliğine inanan biri olarak, okuduğum ayetlerin günümüze yansımasını özellikle üzerinde durulması gereken önemli bir konu olduğunu düşünüyorum. Bu ayetleri nasıl hayata aktarabiliriz? Kur'an'ın üçte ikisinde geçmiş kavimlerin başından geçen olaylar aktarılıyor ve bizim bu olaylardan ders almamız amaçlanıyor. Bu ayetten nasıl bir ders çıkarabiliriz? Bu konuda sizin çalışmalarınızdan edindiğiniz daha geniş bir görüş açısı olacağını umuyorum. Şimdiden göstermiş olduğunuz ilgi ve alakaya teşekkür ediyorum. Allah'a emanet olun.