C.1 Siyaset, devlet yönetimiyle ilgili bir sanattır. Bu sanatın bilimini yapan alan ise siyaset bilimini ilgilendirir.
İslâm yalnızca ibadetlerle ilgili bir din değildir. İbadetler kümesi, İslâm'ın beş şartından yalnızca bir kümeye mahsustur. Bunun dışında akide ile ilgili inanç kümesine amentü diyoruz. Hukuk işleri ile ilgili alana muamelat deniliyor. Ukubat ile ilgili hükümler ceza hukukunu ilgilendirir. Sonuncusu ve beşinci kümede ise ahlâk ile ilgili hükümler bulunur.
Görüldüğü gibi İslâm'ın bütün hükümleri bu dünyayı ilgilendirmektedir. Öbür dünyada bu hükümlere zaten ihtiyaç bulunmamaktadır. Öte dünya iman ve muamele yeri değil, hesap yeridir.
İslâm'ın siyaset ile ilişkisi ancak İslâm devletinin varbulunması ile kaim bir durumdur. Onun hükümleri kendi devleti bağlamında anlam taşır. İslâm'ın devleti yoksa onun öngördüğü siyaseti uygulayacak merci de yok demek olur.

C.2 İslâm'ın apriori bir siyaset modeli yoktur. Onun siyasetle, yönetim biçimi ile ilgili ilkeleri vardır. Bugünün müslümanı nasıl kendini geçmişin uygulaması ile bağımlı görmüyorsa (Asr-ı Saadet dönemi müstesna), bugünden öngörülebilecek herhangi bir modelle geleceği bağlı kılmak da o ölçüde abes olur.
İslâm'ın siyasetinin ve yönetim biçiminin belirli ilkeler dâhilinde uygulanmasını reel ve aktüel ihtiyaçlar belirler.

C.3 Yukardan beri söylediklerimizden anlaşılmış olacağı gibi, İslâm ne Batı tarzı "religion" kavramıyla, ne de seküler telâkki tarzı ile temas halindedir. Bu kavramlar Batı dünyasının Roma hukuku, Grek düşüncesi ve Hıristiyanlık anlayışının hâsılası olarak meydana gelmiştir. İslâm, uygulandığı mekânda ancak kendi ilahi referansıyla var olabilir. Olmazsa da, bu, İslâm'ı değil, ona bağlı olduğunu ileri süren Müslümanları ilgilendirir. İslâm din'dir, religion değil; onun menşei ilahîdir, dünyevi değil…