AKP Genel Başkan Yardımcısı Dengir Mir Mehmet Fırat'ın Atatürk devrimleri için söylediği, 'Türk toplumu travma geçirdi. Bir gecede kıyafetleri, dilleri değiştirildi' sözleri, AKP'liler de dahil birçok kesimin tepkisini çekti
AKP Genel Başkan Yardımcısı Dengir Mir Mehmet Fırat'ın New York Times'a, Atatürk devrimleri için söylediği, "Türk toplumu travma geçirdi. Bir gece içinde giysilerini ve dillerini değiştirmeleri istendi. Dini âdetleri ortadan kaldırıldı" sözleri Ankara'da "travma" yaratırken, AKP içinde de tartışma ve tepkiye neden oldu. Fırat, 'Dinleri söküp atıldı demedim' derken, TBMM Başkanı Köksal Toptan, konuyla ilgili olarak gazetecilere, "Bizi bugünlere getiren Atatürk devrimleridir" dedi.
CHP Muğla Milletvekili Ali Arslan, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan'ın yanıtlaması istemiyle verdiği soru önergesiyle konuyu TBMM gündemine taşıdı.
Fırat'ın sözlerine milletvekilleri şu tepkiyi verdi:
Erdem: Gerici laflar
Vahit Erdem (AKP - Kırıkkale): Atatürk'ün yaptıkları artık tarihe mal olmuştur. Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu ve milli kahramanımızdır, Türk milletinin gönlündedir. Din ve Atatürk üzerinden siyaset yapmak yanlış. Sarf edilmemesi gereken gerici laflar.
İsmail Katmerci (AKP - İzmir): Böyle bir düşünce olamaz. Atatürk'e saygımız, güvenimiz sonsuz. Atatürk'e kimsenin laf etmesini istemeyiz.
Mevlüt Akgün (AKP - Karaman): Devrimleri tartışmak yerine 'Ortak yaşam kültürünü ve değerleri daha fazla nasıl hayata geçiririz, yeni anayasaya bunu nasıl yansıtırız'ın mücadelesini yapmamız daha doğru olur.
CHP'den tepki yağdı
Hakkı Suha Okay (CHP Grup Başkanvekili): Mustafa Kemal'in en büyük eseri olan cumhuriyeti rotasından çıkarmak, aydınlama devriminden rövanş almak istiyorlar. Siyasal iktidar, cumhuriyeti ve değerlerini içine sindirememiştir. Hedef, Mustafa Kemal ve kurduğu cumhuriyettir.
Onur Öymen (CHP Genel Başkan Yardımcısı): Türk milleti Atatürk devrimlerini vazgeçilmez bir yaşam biçimi olarak benimsemiştir. Atatürk devrimleri, halkın üzerindeki baskıyı kaldıran, halkı özgürleştiren, milli iradeyi egemen kılan bir yönetimin başlangıcı olmuştur. Türk toplumuna travma yaşatan, Türkiye'nin çağdaşlaşmasının önünde büyük bir engel teşkil eden AKP iktidarıdır.
Mustafa Özyürek (CHP Genel Saymanı): 'Biz de Atatürk'ü seviyoruz, ama ilkeleri yanlış yorumlanıyor' diyerek takiye yapıyorlar. Şimdi doğrudan Atatürk'ü ve düşüncelerini hedef alan bir kampanya başlattılar. Bir gecede ne milletin dili, ne de dini değişti.
'Kapattırma gayreti'
Devlet Bahçeli (MHP Genel Başkanı): "Bu açıklama, AKP hakkındaki kapatma davası aşamasında adeta partiyi kapattırmak için özel gayret anlamı taşıyor. Bile bile çanak tutuyorlar. Partinin ikinci adamı konumundaki birinin, Türk milletine ve Türk devletine yönelik yıllardır içinde beslediği duyguları açığa vurması açısından önemli."
Masum Türker (DSP Genel Sekreteri): Bu açıklamayı, belli kesimlere son yıllarda afyon gibi yutturulup meseleyi Atatürk'ü tartışılır hale getirmek ve cumhuriyetin temellerini sarsmaya yönelik olarak görüyorum.
Eski Anayasa Mahkemesi Başkanı Yekta Güngör Özden: Ayrılıkçı ve bölücülerin değişik kılık ve biçimde siyaset sahnesinde yer almaları düşündürücü ve üzücüdür.
Ankara Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Nusret Aras: Atatürkçü düşünce ve Atatürk'ün koyduğu ilkeler, Türkiye'nin o yıllardaki zor günlerinden bugüne gelmesini sağladı. Bu düşünceler ise Türkiye'yi tekrar o güne götürmeye çalışan düşünceler.
Eğitim-İş Genel Başkanı Yüksel Adıbelli: Fırat, Türkiye İran, Arabistan gibi bir ülke olsun istiyor. İçine Atatürkçü düşünceyi sindiremiyor.
'Travma dedim, yorum yapmadım'
AKP Genel Başkan Yardımcısı Dengir Mir Mehmet Fırat, New York Times gazetesinde yayımlanan, "Türk toplumu travma geçirdi. Bir gecede kıyafetleri değiştirildi. Dilleri değişti" sözlerini savundu. "Travma olmadan devrim olamayacağını" söyleyen Fırat, "Bundan normal ne olabilir ki? Neden tepki gösterildiğini anlamıyorum. Devrimin, travma yaratmanın ne olduğunu bilmiyorlarsa Allah yardımcıları olsun" dedi. New York Times'a, "Dinleri söküp atıldı" diye bir cümle söylemediğini belirten Fırat, "Dinle ilgili bir şey demedim. Laiklik geldi, cumhuriyet kuruldu, devrimdir. Arka arkaya yapıldı. Bunlar toplumda bir travma yarattı" diye konuştu. Fırat, muhalefetten gelen tepkileri Milliyet'e şöyle değerlendirdi:
"Devrimlerin temel özellikleri toplumda travma yaratmaktır. Saltanatı kaldırmışsın. Arapça yazıyı kaldırmışsın. Devrimin kelime anlamı nedir? Türk Dil Kurumu'na baksınlar. 1950'deki çok partili hayata geçiş de bir devrimdir, hâlâ da süreç devam ediyor. Sovyet devrimi yapıldı bitti, o ayrı bir mesele. Fransız devriminin travması hâlâ devam ediyor."
1950 devrimi
Fırat, dün düzenlediği basın toplantısında da Atatürk devrimlerinin travma yarattığını söylediğini ancak bunun iyi ya da kötü olduğuna yönelik bir yorum yapmadığını belirtti. Cumhuriyet devrimlerinin travma yaratmasına rağmen bir şekilde içselleştirildiğini ifade eden Fırat, "Ancak 1950'de gerçekleşen demokrasi devrimi bir türlü içselleştirilememiştir" dedi.
Fırat, medyadaki yazarların Türkiye Cumhuriyeti'ni 'laik ve sosyal devlet' olarak dile getirdiğini vurgulayarak, "Demokrasiyi ağızlarına almıyorlar. Bu, demokrasi devriminin içselleştirilemediğinin bir kanıtıdır" diye konuştu.
Ne demişti?
AKP Genel Başkan Yardımcısı Dengir Mir Mehmet Fırat'ın yankı uyandıran sözleri New York Times gazetesinde Sabrina Tavernise imzasıyla önceki gün yayımlanan haberde yer aldı. Habere göre, Fırat'ın Atatürk devrimleri konusunda kullandığı ifadeler şu şekilde:
"Türk toplumu travma geçirdi. Bir gece içinde giysilerini ve dillerini değiştirmeleri istendi. Dini âdetleri ortadan kaldırıldı. Böyle travma geçirmeyen toplumlar insanların nasıl giyindiğine daha az ilgi göstermez."
Haberin en çok tartışma yaratan bölümünde Fırat'ın sözleri İngilizce olarak şöyle yer aldı: "Overnight they were told to change their dress, their language. Their religious ways were dismantled" (Bir gece içinde giysilerini ve dillerini değiştirmeleri istendi. Dini âdetleri ortadan kaldırıldı.)
New York Times'ın yaptığı alıntıda dini âdetlerin (religious ways) ortadan kaldırılması bölümünde, fiil olarak İngilizce "dismantle" sözcüğüne yer verildi. Redhouse Sözlüğü'nde "dismantle" sözcüğünün Türkçe karşılıkları olarak şunlar öneriliyor: Sökmek, parçalara ayırmak, kaldırmak, silahtan tecrit etmek...
Tavernise, söz konusu haberinde, Türkiye'de "elitler ile halk" arasında bir "sınıf ayrımının" yaşandığını savundu. Tavernise, AKP'nin kitleleri temsil ettiğini belirterek, "Sınıf ayrımı bugünlerde de devam ediyor ve laik kadınların yaşam tarzlarının, daha açık bir biçimde dindar bir toplumda kısıtlanacağı yolundaki derin korkularına katkıda bulunuyor" demişti.